Nisan Karı ve Halk Takvimleri

Bahar aylarına dahil olduğunu düşündüğümüz Nisan ayı, Mart’ın “kazma kürek yaktırma” vazifesini devralmış olacak ki; güzel havaları beklerken, bir sıcak bir soğuk geçen günleri takip eden buz gibi havalar ve kar yağışı ile karşı karşıyayız. Telefonlarımızdaki hava durumu uygulamalarına güvenemediğimiz, tişört giyenlerin de kalın montlarıyla sokağa çıkanların da memnun olamadığı şu günlerde saatli takvimlerdeki “fırtına” ve “soğuk” uyarılarının nasıl isabetli olduğunu merak edip halk takvimiyle tanıştım.

Halk takvimi, Anadolu’da halkın iklim hafızasıyla oluşturulmuş ve mevsimleri günümüzde yapmakta olduğumuz ayrımdan çok daha farklı ve ayrıntılı bir şekilde ayırmış bir takvim. Yıl soğuk ve sıcak olmak üzere iki döneme ayrılıyor. Soğuk dönem 8 Kasım ile 6 Mayıs arasındaki dönem olup Kasım olarak adlandırılıyor. Yılın geri kalan sıcak kısmı ise Hızır/Hıdrellez olarak adlandırılıyor. Bunun haricinde soğuk günler de kendi içinde Zemheri ve Hamsin gibi bölümlere ayrılıyor. ¹

Nisan soğuklarını hissettiğimiz içinde bulunduğumuz dönemin de bir adı var takvim içinde ve Sitte-i Sevir ² ya da Öküz Soğuğu gibi isimlerle anılıyor. Sitte, altı anlamına geliyor; sevir ise boğa… Takvime göre 21 ila 26 Nisan arasındaki bu dönem soğuk ve fırtınalı geçiyor.

Halk takvimi çeşitli kaynaklarda birkaç gün farklılık içeren tarihlerle ama benzer dönemlere ayrılmış şekilde derlenmiş durumda. Bunlardan biri de UNESCO’nun somut olmayan kültür mirası listesine girmeye aday…

Takvimi dikkate alacak olursak içinde bulunduğumuz soğuk dönemi atlattıktan sonra Çiçek Fırtınası olarak adlandırılan bir serin dönemle daha karşılaşacağız ve 6 Mayıs itibariyle de bahar mevsiminin alışık olduğumuz ılık günlerine ulaşacağız.

Anadolu’nun kıymetli bir mirası olan bu takvime kulak verirken, yılın çeşitli mevsimleri için söylenmiş az bilinen sözlere ⁴ de göz atmayı tavsiye ediyorum…

Okuduğunuz için teşekkürler.